Predrag R. Dragić Kijuk: Srpski čudotvorac u Rusiji PDF Štampa El. adresa


Sveti Sava i Sveti Simeon, oltar Crkve Vavedenija Presvete Bogorodice, Hilandar, sredina XVII veka

T
ragovi srpske duhovnosti na tlu Rusije (poput rukopisne zbirke u Rumjančevom muzeju) nisu ni u jednom slučaju toliko vidni kao u ličnosti Svetoga Save (Nemanjića). Kult našeg svetitelja, u svepravoslavnoj bogoslovesnoj simfoniji, ne samo što zauzima istaknuto mesto u ruskoj uhristovljenoj tradiciji već je i u svesti njenih molitvenika zračio osobenim počelom čudotvorca. Otuda i kult srpskog svetitelja, kao čudotvorca, traje u Rusiji već puna četiri veka, iako za Svetoga Savu (1169-1236) - koga nepoznati mileševski monah naziva "ocem otaca, istočnikom milostivim i prestolom osećanja" (u Službi uspenija Svetitelja Save) - crkveno predanje vezuje čudotvorno isceljenje monaha Neofita nad njegovim praznim grobom u Trnovu još 1237. godine.

 

Zanimljivo je istaći da je ovaj srpski princ, svetogorski podviznik i trnovski upokojenik (mošti svetitelja je iz Trnova u manastir Mileševu preneo kralj Vladislav 6/19. maja 1237.) odmah po napustanju sveta iskušenja izrastao do kulta koji je sabirao pravoslavne Slovene i Grke. To je i razlog što je lik Sv. Save živopisan od Svete Gore (manastir Vatoped) i Grčke (u crkvi Sv. Dimitrija, selo Palaticija kod Verije, 1570. godine), pa preko Bugarske i Rumunije (u Moldaviji od 15. veka) do slovenske i pravoslavne Rusije. Ipak, istraživači dela i života prvog srpskog arhipastira i ravnoapostolskog svetitelja nisu zaokružili svoje napore. To posebno važi za srpsku i rusku nauku, koje su tragovima uzajamnih veza i međupravoslavne sabornosti protivstavile moralnu lenost, posebno ispoljenu u proteklih pedeset odnosno sedamdeset goldina vulgarnog ateizma. Tapije srpsko-ruske teodiceje utoliko više treba ispitivati jer se srpski ravnoapostol slavi u Grčkoj, Bugarskoj i Rumuniji, ali ga kod Rusa pominje Tverski tipik još 1438. godine.

Iako imamo određena znanja o zastupljenosti srpskog svetitelja u crkvenoj umetnosti Rusije, potpuno nam je nepoznat trag o liturgijskom značaju Svetoga Save u ruskom pravoslavlju. Mada još nedovoljno ispitane, u prilici smo da obelodanimo, podatke o mistagoskoj recepciji našeg svetitelja u delu ruskog molitvenog kruga.

N
a polovini puta prema Tuli ili Kozeljsku (gde se nalaze svetinje Optinske pustinje iz 14. veka) u Serpuhovskom srezu Moskovske gubernije podignuta je 1810. godine crkva u selu Igumnovo. Ova crkva, na oko 130 km od Moskve, posvećena je svetim mučenicima Floru i Lavru, rođenoj braći, kamenorescima, koji su zbog hrišćanskih uverenja, postradali u Lipljanu, na Kosovu, u 2. veku. Ova nevelika crkva kamenog zdanja podignuta je na mestu davnašnje svetinje, ima zvonik, prepokrivena je limom; dovršena je i osvećena nakon obnavljanja 1823. godine.

Od sačuvanih dokumenata posebno je dragocen Sveštenicki izveštaj za 1831. godinu, jer on svedoči da su već tada u crkvi postojala dva carska prestola (oltara): "Jedan posvećen sv. braći, mučenicima Floru i Lavru, dok je drugi dograđen u slavu svetitelja i čudotvorca Savu Srpskog". Razumljivo, kako se bogosluženje može vršiti samo za jednim oltarom, to znači da se u određene dane sasluživalo za jednim a u određene dane za drugim oltarom. Moguće je i da se služba božija za oltarom posvećenim Svetom Savi Srpskom, čudotvorcu, održavala samo u dan proslavljanja srpskog svetitelja (14/27. januar). Iako nije neobično za ruske hramove da imaju dva, čak i tri oltara, zanimljivo je da se u 19. veku u crkvici sela Igumnovo naizmenično sasluživalo za oba oltara. Naredna ispitivanja treba da utvrde upravo tačne intervale kada je crkva u Igumnovu, u svesti ruskih molitvenika, prevashodno postojala kao crkva svetitelja i čudotvorca Save Srpskog.

Iz pomenutog Svešteničkog izveštaja za 1831. godinu saznajemo da su svestenoslužitelji u Igumnovu Efrosin Pskovski, Jovan Bogoslov, Sava arh. Srpski i Sava Pskovski i Kripecki, ikona, Pskov, XVII vekuspostavljeni od davnine (sveštenik, đakon, crkvenjak), da su se izdržavali od priloga i skromnih prihoda od zemlje (crkviste i sveštenikova okućnica). Zbog teških životnih prilika 1832. godine, službujući svetinje u Igumnovu, tražili su pomoć od serpuhovske državne blagajne u iznosu od 300 rubalja godišnje.

U
igumnovskoj crkvi se bogoslužbeno pravilo držalo redovno do 1937. Prvi sveštenik, otkad je u hramu postojao besprekidni liturgijski život (o čemu svedoči sačuvana i verodostojna crkvena dokumentacija), bio je Kozma Grigorjević, koji je činodejstvovao od 1815. do 1844. godine. U periodu od 1838. do 1930. u mestašcu Igumnovo je revnovalo osam sveštenika, od kojih je Andrej Smirnov za 50-godišnjicu verske gorljivosti 1889. nagrađen zlatnom medaljom ordena sv. Ane.

Hram u Igumnovu zatvoren je 1937, u vreme službovanja sveštenika Gavrilova, koji je otada pa sve do smrti 1954. usrdno održavao bogosluženje u svom domu, kao što je i u kućama svojih parohijana izvršavao svete obrede (trebe).

Činjenica da se sasluživalo za oltarom posvećenim Svetom Savi sa prekidima skoro dva veka ubedljivo svedoci o mistagoškom značaju srpskog svetitelja u Rusiji, kao što potvrđuje i nasleđenost svetouzora i svetospasenja. Za ovakvu tvrdnju daje nam za pravo dokaz da je kult čudotvorca Svetog Save Srpskog u ruskom molitvenom arhipelagu uistinu trajno uspostavljen još pre četiri veka.

Naime, nedvosmislena argumentacija tačno upućuje na razvojni put i uticaj srpskog svetitelja, kao i na najvažnije činioce uvažavanja hilandarskog ktitora i svetogorskog podviznika. Kultnom odnosu Rusa prema srpskom svetitelju doprinelo je umnogome njegovo delo ("Krmcija" se prepisivala u pravoslavnoj Rusiji vec u 13. veku i bila, prema S.V. Trojickom, osnov crkvenog i građanskog zakonodavstva do kraja 19. veka), zatim molitveni život kao monaski uzor (živopisi sa Savinim likom, po Domentijanu, javljaju se još za njegova života; te prvobitne freske nisu sačuvane), kao i srodničke veze sa ohristovljenim ruskim narodom (Ana Glinski - Jaksić, udata u velikoj Litvanskoj kneževini i koja je upravljala Rusijom 1546. godine, baka je po majci velikog ruskog avtokratora Ivana Groznog, poreklom iz porodice poznatih srpskih plemića Jakšića). Ne manje, poštovanju svetog oca doprinela je i izuzetna vezanost srpskih izbeglica koje su, pred turskim varvarstvom, tražili utočište u Rusiji već od kraja 14. veka.

S
vetiteljski kult Svetoga Save u Rusiji je, nesumnjivo, uspostavljen u 16. veku, zahvaljujući prepisima Teodosijevog žitija (dar starca Isaije knezu Vasiliju III 1517. godine) iako ga ruski svetačnici (mesecoslovi) pominju još u 15. veku. Ne čudi onda podatak što se žitije srpskog svetitelja našlo i u osobenoj bogoslovskoj enciklopediji "Letopisni licevoj svod", koja obuhvata istorijski period od "Knjige postanja" do ruskih letopisa iz 16. veka. To je i razlog što su srpski monasi, posebno hilandarci, tražili 1558. od svog zaštitnika cara Ivana IV Groznog (koji je sa porodicom Hilandaru 1556. poklonio katapetazmu sačuvanu do danas) da im omogući gradnju crkve u Moskvi, posvećenu "svetim čudotvorcima srpskim Simeonu i Savi".

S obzirom na molitveni primer srpskog cara i princa (koji su dvorski život zamenili monaškim podvigom), istraživačima bogoslovesne istorije pravoslavnog izvornog hrišćanstva, kao i istoričarima umetnosti, jasno je omogućen odgovor zašto se Ivan Grozni odlučio da se u petokupolnom hramu Arhangelskog sabora, grobnoj crkvi ruskih careva (sagrađena po nalogu velikog kneza Vasilija III početkom 16. veka, ali živopisana u doba Ivana Groznog, u II polovini 16. veka) nađu i živopisani likovi srpskih svetitelja: kneza Lazara, Svetog Save (Srpskog) i sv. Simeona (Stefana Nemanje). Natpis iznad svetogorskih tihovatelja Save i Simeona naglašava njihovu osobenu svetost (jer njihove mošti čine čuda); naznačeni su kao "srpski cudotvorci". U Arhangelskom saboru, u oltarskom prostoru, Sveti Sava Srpski zasebno je živopisan u celoj figuri, i to, kako beleži S. Petković, "u belom sakosu sa zelenim floralnim ornamentima".

K
ultni odnos ruskog pravoslavnog naroda prema Svetome Savi posebno potvrđuju predstave srpskog svetitelja uz ruske prepodobne i svete, kakav je slučaj na ikonama sada u Pskovskom muzeju, zatim Novgorodskom muzeju ili Tretjakovskoj galeriji u Moskvi. Razumljivo, taj odnos pravoslavna Rusija neće menjati ni posle smrti cara Ivana Groznog (koji je u svojoj biblioteci imao i Žitije Svetog Save i koji je, po E. S. Sizovu, presudno uticao na izbor ikonografskih celina i likova u Arhangelskom saboru), pa se otuda "Sveti Sava Srpski" nalazi i na spisku čudotvoraca slikarskog priručnika (iz biblioteke Stroganovih) iz 17. veka.

Utoliko pre, Srpska pravoslavna crkva bi, iako nije obnovila svoje Podvorje u okviru Moskovske patrijaršije, u dane najvećeg iskušenja za pravoslavni svet morala da kao uzdarje, s blagoslovom patrijarha, hramu Serpuhovske oblasti u Igumnovu pokloni makar ikonu prvog srpskog arhiepiskopa, ravnoapostolnog svetitelja Save. Možda i jedino zato što duhovna sustastvenost čini prepreku našoj civilizaciji banalnosti i varvarstva, koja ima tendenciju da sve pretvori u prah, u ništa.

 

Predrag R. Dragić Kijuk

http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=129.0




 

Prevedi

Opstanak


Subota, 23 januar 2016 08:38
Dobrotvorna organizacija EUO Eparhije raško-prizrenske"MAJKA DEVET JUGOVIĆA"E. Br. 318.Januar 2016. godine Gračanica Udruženje Srba " Nemanja"Bilefeld -
Utorak, 28 jul 2009 18:39
  U Kraljevu su predstavnici Udruženja Srba „Nemanja" iz Bilefelda, Mirko Slavnić, potpredsednik, i Aleksandar Bučevac, 13. jula 2009. godine predali kamion hladnjaču marke
Nedelja, 27 septembar 2009 19:20
Pomoć za samostalnost i ekonomsku nezavisnostProjekt za Kosovo i Metohiju, za Srbiju Dragi zemljaci,Realizacija projekta OPSTANAK, koga su u decembru 2008. godine pokrenuli Udruženje Srba

Vesti iz „Nemanje“

Odložen Sabor u Himelstiru!
Drugi Sabor Svetosavskih škola u Evropi koji je trebalo da se održi od 4 – 6. ju...
Svetosavska škola u Bilefeldu na temu: Vera i sport. Ima li danas junaka?
U Bilefeldu je u organizaciji Srpskog sabora Dveri i Udruženja S...
Svetosavska škola u prirodi
U Bilefeldu je po lepom vremenu proteklog vikenda (25-26. ap...

Izdanja Dveri srpskih

dveri-radnja
JoomlaWatch Stats 1.2.9 by Matej Koval
Copyright © 2009 - 2018. Nemanja.de. Sva prava zadržana.
Development and Customisation © 2009 by AM & Sorabia Team