Radovan Kalabić: Ugušeni glas Janka Tufegdžića (1907-1944) PDF Štampa El. adresa
Napisao Standard   

Janko Tufegdžić (drugi zdesna) Foto: Standard / R.Kalabić

Šta je bio pravi razlog zbog koga je Janko Tufegdžić posle 1945. prognan iz srpske književnosti

Dame i gospodo, Braćo i sestre,

P
re nekoliko godina prosvetne vlasti u Srbiji izbacile su iz obavezne lektire Hajduk Stanka. Prvo izdanje najčitanijeg romana među Srbima njegov pisac Janko Veselinović posvetio je Nikoli Tesli, našem nesumnjivo najvećem i, uz Pupina i Milankovića, najpoznatijem naučniku. Osim duhovne bliskosti, Teslu i Janka su, kao svešteničke sinove, povezivali i njihovi zajednički pravoslavni koreni.

Sveštenički sin bio je i Janko Tufegdžić, unuk Janka Veselinovića, čije delo večeras predstavljamo nakon sedamdesettri godine od autorovog fizičkog nestanka. I nakon sedamdesetsedam godina od objavljivanja Tufegdžićevog poslednjeg naslova.Taman toliko traje i progonstvo pesnika Na Ceru, Večne Srbije, Nepobeđene Mačve i Drine iz istorije srpske književnosti. Da li je na kaznu književnog ostrakizma posle Drugog rata Tufegdžić osuđen zbog svog pesničkog diletantizma, jalovog nadahnuća, ili možda jezičkih i stilskih nedostataka?

Ili razloge za ovaj njegov izgnanički status u srpskoj književnosti ne treba tražiti na planu literarnom i estetskom, već na onom političkom i ideološkom? Jedno je sigurno: kroz ličnu i stvaralačku sudbinu Janka Tufegdžića prelomila se naša srpska međuratna, ratna, kao i poratna, sudbina.

No pođimo redom.

1.
„Pravoslavnih poeta nema. To su mračnjaci koje
napredni Beograd već davno gleda preko ramena“.
Miloš Crnjanski, 1935.

J
anko Tufegdžić diplomirao je na grupi za jugoslovenske književnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. U članstvo Udruženja književnika primljen je 1928. godine, kada je i objavljena njegova prva zbirka pesama Bespuća i bludnje. Već sledeće godine objavio je novu zbirku Zvezdani hlad, a 1940. iz štampe izlaze Nevidljive bitke.

U naponu stvaralačke snage, u njegovoj tridesettrećoj godini života, došlo je do naglog prekida u objavljivanju Tufegdžićevih  radova.

Sve što je potom napisao u narednih pet godina pod ratom i okupacijom, ostalo je u rukopisima, koje je sačuvala Jankova kćerka Planinka. Ona ih je predala svojim sinovima, a Jankovim zahvalnim unucima Janku i Stevanu Markovačkom. Samo zahvaljujući njima dvojici, kao i priređivaču Pesama gospođi Jugoslavi Ljuštanović, dobar deo ove rukopisne zaostavštine prvi put se našao u ovoj knjizi koju večeras predstavljamo. I tu leži njena posebna vrednost i njen nesumnjivi značaj. Pored ove novine, u knjizi Pesme na jednom mestu našle su se i sve tri Jankove pesničke zbirke objavljene za njegovog života.

T
ufegdžićev poetski dar, njegov lirizam, njegova kritika monetarizma i vulgarnog materijalizma, njegovo hristoljublje, rodoljublje i ljubav prema prirodi i prema Rusiji nisu bili u književnoj modi ni između dva rata. Ali mora se priznati da tadašnja preovlađujuća književna moda niti je diktirala zabranu, niti prećutkivanje, niti jednodušnu kritiku. Tako su i stihovi Janka Tufegdžića nailazili na zaslužene pohvale i laskave ocene mnogih uglednih pera, poput Radeta Drainca, Riste Ratkovića, Đure Gavele, Vida Latkovića, Boška Novakovića i dr.

Kao najžešći kritičar njegovog pesničkog dela javio se, međutim, svojevremeno urednik Srpskog književnog glasnika Milan Bogdanović, koji je u Politici 1933. objavio Lirske preživelosti. Sam naslov Bogdanovićevog napisa naznačio je i svojevrsnu presudu Tufegdžićevoj poeziji.

Za bolje razumevanje onovremenih književnih prilika valja znati da su se tada Milan Bogdanović u Beogradu i Miroslav Krleža u Zagrebu već bili pozicionirali kao vodeće figure marksističke književne levice u borbi protiv koncepta  nacionalne književnosti i Miloša Crnjanskog, kao njenog najizrazitijeg predstavnika.

P
ravi književni rat otpočeo je 1932, kada je Crnjanski u listu Vreme objavio članak Mi postajemo kolonija strane knjige, uperen prvenstveno protiv beogradskog Nolita. Druga faza ovog sukoba među piscima u međuratnoj Jugoslaviji nastavljena je u prvoj polovini 1934. takođe na stranicama Vremena, kada je objavljen Oklevetani rat, polemički obračun Crnjanskog sa Krležom. U završnu i frontovsku bitku protiv marksističke literature i prodora komunističkih ideja u srpsko društvo, protiv pacifističkog klevetanja srpskih oslobodilačkih ratova, kao i protiv frankovštine, koja je iz Zagreba i Beča duboko penetrirala u više slojeve jugoslovenske prestonice i u njene književne krugove, Crnjanski ulazi tek nakon osnivanja časopisa Ideje.

Prvi broj glasila koje je bilo u vlasništvu i pod uredništvom pisca Seoba i Dnevnika o Čarnojeviću izašao je 6. oktobra 1934, samo tri dana pred ubistvo kralja Aleksandra I Karađorđevića u Marseju. U ovom gnusnom političkom zločinu zapaženu ulogu su odigrale i hrvatske ustaše, na čelu sa Antom Pavelićem, budućim poglavnikom nakazne i genocidne NDH.

 



 

Prevedi

Opstanak


Ponedeljak, 27 april 2009 22:53
Članovi Udruženja Srba "Nemanja" bili su na Cveti, 12.04.09. godine, gosti u crkvenoj opštini Osnabrik gde su nakon blagoslova sveštenika Siniše Vujasinovića u punom parohijskom domu
Četvrtak, 19 februar 2009 19:33
  Projekat OPSTANAK koji je nastao kao rezultat prošlogodišnjeg majskog savetovanja predstavnika nevladinog sektora iz matice i rasejanja, članica Srpske mreže, zvanično je promovisan u
Subota, 25 april 2009 14:04
U organizaciji Generalnog konzulata Srbije u Dizeldorfu, 24.04.09 održano je Humanitarno-književno veče, na kome su učestvovali Udruženje Srba Nemanja iz Bilefelda, KUD

Vesti iz „Nemanje“

Pozivamo vas na pokloničko putovanje po srpskim svetinjama
Povodom 20 godina od osnivanja, Udruženje Srba Nemanja želi da ...
Program Prvog Sabora polaznika i organizatora Svetosavskih škola
PROGRAM Prvog Sabora polaznika i organizatora Svetosavskih škola u Evropi,...
Pokret za srpsku Vojvodinu i spas Srbije
  Srpska mreža za srpsku Vojvodinu i spas Srbije Zajedničko saopštenje mreže s...

Izdanja Dveri srpskih

dveri-radnja
JoomlaWatch Stats 1.2.9 by Matej Koval
Copyright © 2009 - 2018. Nemanja.de. Sva prava zadržana.
Development and Customisation © 2009 by AM & Sorabia Team