Radovan Kalabić: Ugušeni glas Janka Tufegdžića (1907-1944) PDF Štampa El. adresa
Napisao Standard   

Janko Tufegdžić (drugi zdesna) Foto: Standard / R.Kalabić

Šta je bio pravi razlog zbog koga je Janko Tufegdžić posle 1945. prognan iz srpske književnosti

Dame i gospodo, Braćo i sestre,

P
re nekoliko godina prosvetne vlasti u Srbiji izbacile su iz obavezne lektire Hajduk Stanka. Prvo izdanje najčitanijeg romana među Srbima njegov pisac Janko Veselinović posvetio je Nikoli Tesli, našem nesumnjivo najvećem i, uz Pupina i Milankovića, najpoznatijem naučniku. Osim duhovne bliskosti, Teslu i Janka su, kao svešteničke sinove, povezivali i njihovi zajednički pravoslavni koreni.

Sveštenički sin bio je i Janko Tufegdžić, unuk Janka Veselinovića, čije delo večeras predstavljamo nakon sedamdesettri godine od autorovog fizičkog nestanka. I nakon sedamdesetsedam godina od objavljivanja Tufegdžićevog poslednjeg naslova.Taman toliko traje i progonstvo pesnika Na Ceru, Večne Srbije, Nepobeđene Mačve i Drine iz istorije srpske književnosti. Da li je na kaznu književnog ostrakizma posle Drugog rata Tufegdžić osuđen zbog svog pesničkog diletantizma, jalovog nadahnuća, ili možda jezičkih i stilskih nedostataka?

Ili razloge za ovaj njegov izgnanički status u srpskoj književnosti ne treba tražiti na planu literarnom i estetskom, već na onom političkom i ideološkom? Jedno je sigurno: kroz ličnu i stvaralačku sudbinu Janka Tufegdžića prelomila se naša srpska međuratna, ratna, kao i poratna, sudbina.

No pođimo redom.

1.
„Pravoslavnih poeta nema. To su mračnjaci koje
napredni Beograd već davno gleda preko ramena“.
Miloš Crnjanski, 1935.

J
anko Tufegdžić diplomirao je na grupi za jugoslovenske književnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. U članstvo Udruženja književnika primljen je 1928. godine, kada je i objavljena njegova prva zbirka pesama Bespuća i bludnje. Već sledeće godine objavio je novu zbirku Zvezdani hlad, a 1940. iz štampe izlaze Nevidljive bitke.

U naponu stvaralačke snage, u njegovoj tridesettrećoj godini života, došlo je do naglog prekida u objavljivanju Tufegdžićevih  radova.

Sve što je potom napisao u narednih pet godina pod ratom i okupacijom, ostalo je u rukopisima, koje je sačuvala Jankova kćerka Planinka. Ona ih je predala svojim sinovima, a Jankovim zahvalnim unucima Janku i Stevanu Markovačkom. Samo zahvaljujući njima dvojici, kao i priređivaču Pesama gospođi Jugoslavi Ljuštanović, dobar deo ove rukopisne zaostavštine prvi put se našao u ovoj knjizi koju večeras predstavljamo. I tu leži njena posebna vrednost i njen nesumnjivi značaj. Pored ove novine, u knjizi Pesme na jednom mestu našle su se i sve tri Jankove pesničke zbirke objavljene za njegovog života.

T
ufegdžićev poetski dar, njegov lirizam, njegova kritika monetarizma i vulgarnog materijalizma, njegovo hristoljublje, rodoljublje i ljubav prema prirodi i prema Rusiji nisu bili u književnoj modi ni između dva rata. Ali mora se priznati da tadašnja preovlađujuća književna moda niti je diktirala zabranu, niti prećutkivanje, niti jednodušnu kritiku. Tako su i stihovi Janka Tufegdžića nailazili na zaslužene pohvale i laskave ocene mnogih uglednih pera, poput Radeta Drainca, Riste Ratkovića, Đure Gavele, Vida Latkovića, Boška Novakovića i dr.

Kao najžešći kritičar njegovog pesničkog dela javio se, međutim, svojevremeno urednik Srpskog književnog glasnika Milan Bogdanović, koji je u Politici 1933. objavio Lirske preživelosti. Sam naslov Bogdanovićevog napisa naznačio je i svojevrsnu presudu Tufegdžićevoj poeziji.

Za bolje razumevanje onovremenih književnih prilika valja znati da su se tada Milan Bogdanović u Beogradu i Miroslav Krleža u Zagrebu već bili pozicionirali kao vodeće figure marksističke književne levice u borbi protiv koncepta  nacionalne književnosti i Miloša Crnjanskog, kao njenog najizrazitijeg predstavnika.

P
ravi književni rat otpočeo je 1932, kada je Crnjanski u listu Vreme objavio članak Mi postajemo kolonija strane knjige, uperen prvenstveno protiv beogradskog Nolita. Druga faza ovog sukoba među piscima u međuratnoj Jugoslaviji nastavljena je u prvoj polovini 1934. takođe na stranicama Vremena, kada je objavljen Oklevetani rat, polemički obračun Crnjanskog sa Krležom. U završnu i frontovsku bitku protiv marksističke literature i prodora komunističkih ideja u srpsko društvo, protiv pacifističkog klevetanja srpskih oslobodilačkih ratova, kao i protiv frankovštine, koja je iz Zagreba i Beča duboko penetrirala u više slojeve jugoslovenske prestonice i u njene književne krugove, Crnjanski ulazi tek nakon osnivanja časopisa Ideje.

Prvi broj glasila koje je bilo u vlasništvu i pod uredništvom pisca Seoba i Dnevnika o Čarnojeviću izašao je 6. oktobra 1934, samo tri dana pred ubistvo kralja Aleksandra I Karađorđevića u Marseju. U ovom gnusnom političkom zločinu zapaženu ulogu su odigrale i hrvatske ustaše, na čelu sa Antom Pavelićem, budućim poglavnikom nakazne i genocidne NDH.

 



 

Prevedi

Opstanak


Utorak, 28 jul 2009 18:39
  U Kraljevu su predstavnici Udruženja Srba „Nemanja" iz Bilefelda, Mirko Slavnić, potpredsednik, i Aleksandar Bučevac, 13. jula 2009. godine predali kamion hladnjaču marke
Ponedeljak, 27 april 2009 22:53
Članovi Udruženja Srba "Nemanja" bili su na Cveti, 12.04.09. godine, gosti u crkvenoj opštini Osnabrik gde su nakon blagoslova sveštenika Siniše Vujasinovića u punom parohijskom domu
Subota, 23 januar 2016 08:38
Dobrotvorna organizacija EUO Eparhije raško-prizrenske"MAJKA DEVET JUGOVIĆA"E. Br. 318.Januar 2016. godine Gračanica Udruženje Srba " Nemanja"Bilefeld -

Vesti iz „Nemanje“

Obeležena slava Udruženja – Sveti Simeon Mirotočivi
Udruženje Srba „Nemanja" od svog osnivanja 1991. god. tradicio...
Hodočašće srpskim svetinjama
U Galeriji možete pogledati kratak izveštaj sa pokloničkog putovanja po srpskim ...
Razmena učenika Srbija – Nemačka : Da ti život bude šarolik!
YFU  je opšte-korisno  udruženje koje od 1957. god. radi na programima...

Izdanja Dveri srpskih

dveri-radnja
JoomlaWatch Stats 1.2.9 by Matej Koval
Copyright © 2009 - 2018. Nemanja.de. Sva prava zadržana.
Development and Customisation © 2009 by AM & Sorabia Team