Radovan Kalabić: Ugušeni glas Janka Tufegdžića (1907-1944) PDF Štampa El. adresa
Napisao Standard   

 

2.
„Pravi marksist zna da sa crkvama i hrišćanstvom
ne može biti kompromisa, ako se želi pobeda marksizma“.
Miloš Crnjanski, 1937.

I
za programskih stavova Miloša Crnjanskog u prvi mah najodlučnije su stali I. Nevistić, Dimitrije Najdanović i Vladimir Vujić. Posle Drugog rata svi oni su proterani iz srpske književne istorije. Uređivačku politiku Ideja podržali su svojim saradničkim prilozima Stanislav Vinaver, Milan Kašanin, Momčilo Nastasijević, Isidora Sekulić, Svetislav Stefanović…

Iza svetnazora Milana Bogdanovića i Miroslava Krleže – koga su, uostalom, kao i Trockog, vlasti Kraljevine Srbije proterale 1912. kao strane agente – stali su i poduprli ih članovi redakcionog odbora Nolita iz Beograda: Pavle Bihali, Gustav Krklec i Josip Kulundžić. Zanimljivo je da je Gustav Krklec kasnije bio urednik ustaškog nedeljnika Graničar, koji je izlazio u okupiranom Zemunu od 1942. do 1944. godine i koji je širio otvorenu mržnju prema Srbima, prema Romima i prema Jevrejima. „Gustlu“, kako su Krkleca zvali, to uopšte nije smetalo da 1972. postane ni manje ni više nego predsednik Saveza književnika Jugoslavije, u kome su na čelnim funkcijama od njegovog osnivanja bili Bogdanović i Krleža.

U upravi Saveza književnika Jugoslavije bio je i Velibor Gligorić. On je prvi u Beogradu pesniku Lamenta nad Beogradom prikačio etiketu „malog književnog Hitlera“. Istu etiketu odaslanu iz Beograda rado su prihvatili i koristili u drugim krajevima Jugoslavije. Krleža, August Cesarec i Savo Marković Štedimlija obogatili su asortiman u etiketiranju, proširujući ga na optužbe za fašizam i poredeći Crnjanskog i sa Gebelsom. Fon Papenom i sa Geringom.

Protiv pisca Dnevnika o Čarnojeviću ustali su i Milovan Đilas i Radovan Zogović u Beogradu. Kao i ceo literarni, promarksistički i antisrpski orijentisani Zagreb: Horvat, Vračarević, Lopičić, Herman, Durman, Magdić, Galogaža…

M
iloš Crnjanski je znao da u Janku Tufegdžiću nema samo odanog i vernog prijatelja, sa kojim je za letnjih žega rado odlazio na Drinu i u njegovu rodnu kuću u selu Badovinci u Mačvi, već da u unuku Janka Veselinovića ima pravog, vrednog i dostojnog istomišljenika, sledbenika i delatnika na polju nacionalne književnosti i kulture.

Nekoliko godina pred Drugi svetski rat pisac Embahada poslat je u embahade, da bi se po oslobođenju zemlje našao zatočen kao politički emigrant u Londonu. Njegov dalji životni i stvaralački put mnogima od vas je dobro poznat. Kao što vam je poznata i drama njegovog povratka u Beograd, nakon skoro četvrt veka.

Janko Tufegdžić je ostao u Beogradu i nastavio da piše pesme, prozne zapise, članke i reportaže u Pravdi, u kojoj je bio stalno zaposlen kao novinar do 1938. Kasnije je obavljao dužnost glavnog i odgovornog urednika Ošišanog ježa i bio stalni dopisnik Politike. Član novinarskog Udruženja bio je od 1929. Govorio je francuski, engleski i češki jezik, a služio se nemačkim i italijanskim. Često je putovao u Italiju, Češku, Francusku, Austriju, Švajcarsku, Mađarsku i Bugarsku.

3.
„Pogledajmo kako stvari stoje sa čisto srpskog interesa“.
Miloš Crnjanski, 1935.

P
očetak Drugog svetskog rata zatekao je Janka Tufegdžića u činu rezervnog pešadijskog kapetana II klase. Na poziv svog sinovca konjičkog poručnika Vojislava Voje Tufegdžića, Janko je stupio u vojničke redove đenerala Draže Mihailovića, prvog ustanika protiv Hitlera u Evropi. Bio je šef propagandnog odseka u štabu prvo kapetana, a kasnije pukovnika Dragoslava Račića u Cerskom korpusu, a potom u Cersko-majevičkoj grupi korpusa JVuO. Uređivao je listove Glas Cera, Šumske vesti, Uljez… Uglavnom je bio stacioniran u jednoj pećini u selu Gornje Košlje na planinini Bobiji, kod Ljubovije. Na ovoj planini četnici su za vreme rata, uz pomoć meštana Donje Orovice i okolnih sela, podigli pravoslavnu crkvu brvnaru. U ovoj crkvi su u zimu 1943. godine venčani (na slici ispod, u pozadini sa svećom kum Dragoslav Račić) Janko Tufegdžić i Zora Novaković, maturantkinja šabačke gimnazije rodom iz mačvanskog sela Klenja. Naredne godine rođena je njihova kćerka Planinka, a samo par meseci po njenom rođenju, Janko sa vojnicima ostalih  jedinicama najodlikovanijeg srpskog oficira ćenerala Draže Mihailovića povlači se u Bosnu.

U novembru 1944. gubi mu se svaki trag, sve doskora, kada je njegov unuk Janko Markovački posle upornog traganja došao do pouzdanih saznanja da su njegov deda i nekolicina Tufegdžićevih saboraca pobijeni na spavanju u kući u jednom muslimanskom selu nakon što im je prethodno ponuđeno gostoprimstvo.

I
sad tek dolazimo do onog najvažnijeg i do pravog razloga zbog koga je Janko Tufegdžić posle 1945. prognan iz srpske književnosti. Pred nama se sada u ovoj knjizi, u poglavlju Planino tugo… II otvaraju autentični zapisi i potresna literarna svedočanstva o herojskoj borbi četnika đenerala Draže Mihailovića protiv nemačkog okupatora i protiv ustaša i komunista. Kao kula od karata, ruše se propagandni mitovi o 7. julu 1941, kao datumu ustanka u Srbiji, pošto je na videlo istorijske nauke nepobitno izašlo da je Loznica prvi oslobođeni grad od nemačkog okupatora na tlu Srbije i na tlu Evrope u Drugom svetskom ratu. Najmlađi major u Kraljevini Jugoslaviji, a kasnije potpukovnik Veselin Misita, na čelu ustanika Draže Mihailovića poginuo je istog dana u kome je predvodio oslobođenje Loznice 31. avgusta 1941.

U kratkim novelama Vod smrti i Cule Janko Tufegdžić nam daje literarni opis, kao akter i kao svedok, četničke opsade Šapca i oslobođenja Koviljače 6. septembra 1941, na rođendan kralja Petra II. Napad na Nemce u Koviljači predvodio je Tufegdžićev komandant Račić, a okupatoru su u pomoć priskočile i ustaše iz Bosne. Tufegdžić je gledao i opisao pogibije saboraca, što od puščanog metka, što od gelera, što od razvučenih žica kroz koje je okupator proveo struju visokog napona…

Usledile su četničke pobede nad Nemcima u Zajači i Krupnju. U kratkoj pripovesti Streljanje Tufegdžić donosi skoro nadrealne scene ponašanja pred egzekuciju trojice ustaša, jednog muslimana i Rusa inžinjera, koji su služili neprijatelju i obaveštavali ga o kretanju ustaničkih jedinica.

D
ovoljne su samo ove tri Tufegdžićeve kratke novele, a ima ih još, kao vrhunsko književno svedočanstvo o tome kome je pripalo prvenstvo u borbi protiv nemačkog okupatora na tlu bivše Jugoslavije, a ko se potom zakitio tuđim perjem i svoje protivnike u građanskom ratu označio kao izdajnije naroda i sluge okupatora.

Bar vama ovde jasno je, da ništa sem ove tri kratke novele nije napisao, i one bi bile dovoljne da se posle Drugog rata uguši glas i utuli književno kandilo Janka Tufedžića, kome večeras u Udruženju književnika Srbije odajemo dužnu poštu. I, makar uz veliko zakašnjenje, trudimo se da ispravimo jednu veliku književnu i kulturnu nepravdu. Znam da je malo sve ovo da Janka vratimo na vrh svetlih stranica srpske književne istorije. Na ono mesto koje mu, prema estetskoj vrednosti njegovog dela, zasluženo pripada.

Svi mi koji smo se ovde i ovim povodom sabrali u Francuskoj 7 upravo na Vavedenje Presvete Bogorodice na neki način smo i duhovni potomci Janka Tufegdžića. I, ako nećemo mi, ko će drugi to da preduzme u kulturnoj klimi ove prestonice, koja još malo pa k’o jaje jajetu liči na onu iz predratne decenije prošlog veka.

Hvala vam na pažnji s kojom ste me saslušali.

 

Beseda izgovorena na predstavljanju posthumnog izdanja „Pesme“ Janka Tufegdžića (1907-1944) u Udruženju književnika Srbije, Francuska 7, na Vavedenje 2017. godine

 

Izvor: http://standard.rs/2017/12/11/uguseni-glas-janka-tufegdzica-1907-1944/

 

 

 

 

 

 

 






 

Prevedi

Opstanak


Nedelja, 27 septembar 2009 19:20
Pomoć za samostalnost i ekonomsku nezavisnostProjekt za Kosovo i Metohiju, za Srbiju Dragi zemljaci,Realizacija projekta OPSTANAK, koga su u decembru 2008. godine pokrenuli Udruženje Srba
Utorak, 28 jul 2009 18:39
  U Kraljevu su predstavnici Udruženja Srba „Nemanja" iz Bilefelda, Mirko Slavnić, potpredsednik, i Aleksandar Bučevac, 13. jula 2009. godine predali kamion hladnjaču marke
Četvrtak, 19 februar 2009 19:33
  Projekat OPSTANAK koji je nastao kao rezultat prošlogodišnjeg majskog savetovanja predstavnika nevladinog sektora iz matice i rasejanja, članica Srpske mreže, zvanično je promovisan u

Vesti iz „Nemanje“

Obeleženo 20 godina od kupovine Hrama bilefeldske parohije
Na sam dan parohijske slave, Svetog Vasilija Ostroškog Čudotvorc...
Najava i pozivnica crkvene opštine Sv. Vasilija Ostroškog Čudotvorca
Ove godine ćemo povodom parohijske slave Svetog Vasilija Ostroškog Čudotvorca u ...

Izdanja Dveri srpskih

dveri-radnja
JoomlaWatch Stats 1.2.9 by Matej Koval
Copyright © 2009 - 2018. Nemanja.de. Sva prava zadržana.
Development and Customisation © 2009 by AM & Sorabia Team