Udba prekopala dvor kralja Dragutina PDF Štampa El. adresa
Napisao Boris SUBAŠIĆ   
Nedelja, 13 decembar 2015 00:23

 Prsten iz Debrca nosi oznaku viteškog Reda zmaja / Orao majstorski urezan u minijaturnu kopču / Crtež prstena sa predstavom svetih ratnika

Reporteri "Novosti" otrkivaju tajanstvenu sudbinu Debrca, severne prestonice Nemanjića. Zdanje svrstano u nepodobnu baštinu, Stane Dolanc pokupio antikvitete, dok je Oskar Davičo tu sagradio vikendicu

D
EBRC je pre osam vekova bio prestonica "Rex Servie" kako su severozapadnu Srbiju i deo današnje Bosne pod vlašću kralja Dragutina nazvali na Zapadu, razlikujući je od "Rex Rascie" kralja Milutina. Današnji Debrc je lepo posavsko selo na šezdeset kilometara od Beograda. Među stanovnicima je veoma jako predanje da žive u nekadašnjem kraljevskom gradu. S ponosom ističu da je Dragutin Nemanjić odavde otišao u Beograd i učinio ga prvi put srpskom prestonicom, što odgovara istorijskoj istini.

Po predanju, kraljev dvor se nalazio na Gradužini, bregu koji dominira nad strateški važnom okukom Save na mestu Malo Duboko. Iako to potvrđuju i izveštaji istoričara i putopisaca, do danas ovde nisu obavljena zvanična arheološka istraživanja. Žitelji sela Debrc i Provo, u čijem je zaleđu Gradužina, otkrivaju da su Dragutinov grad privatno iskopavali komunistički funkcioner i pesnik Oskar Davičo i Stane Dolanc, šef tajne policije SFRJ. Na evropskom crnom tržištu antikviteta on je bio poznat kao vlasnik neprocenjivo vredne kolekcije starog novca.

O OSTACIMA srednjovekovnog Debrca na Gradužini svedočanstva su ostavili Konstantin Jireček, Vuk Karadžić, Milan Đ. Milićević, Feliks Kanic, ali država ovaj lokalitet do danas nije zaštitila, iako je još 1945. to tražio Veljko Petrović, upravnik Umetničkog muzeja, kako je tada zvan Narodni muzej. Predložio je osnivanje institucije za zaštitu srpskih starina, a Debrc je ubrojao među najvažnije. Međutim, tadašnjoj ideologiji su smetale srpske starine u oblastima gde je komunistička istoriografija Srbe predstavljala kao došljake, a ne kao starosedeoce.

Z
ato iskopavanja Dragutinovog grada nisu preduzeta čak ni u jesen 1953. kad je meštanin Debrca doneo u Narodni muzej vredne predmete od livenog srebra: kopču s ugraviranim orlom i prsten na čijoj glavi je zmaj koji bljuje vatru. Istoričar umetnosti Živojin Andrejić povezuje ga s viteškim Redom zmaja. Donet je i prsten iz 12. ili 13. veka, na kome su prikazani sveti ratnici.

- Iako je reč o prvoklasnim primercima nakita, arheolozi nisu otišli u Debrc - kaže kustos mr Branka Ivanić, stručnjak za Srednji vek iz Narodnog muzeja.

- Srpska srednjovekovna baština tad je bila "nepodobna", pa je 1945. Narodnom muzeju oduzeto pravo na istraživanja. Odeljenje srednjeg veka u nacionalnom muzeju je ukinuto 1974. i tek 1994. smo ga jedva obnovili. Od 2003. do 2005. je vršen strašan pritisak da bude ukinuto, ali smo ga odbranili. U svetlu takve kulturne politike razumljivo je zašto većina srpskih srednjovekovnih gradova nije ni istražena, ni zaštićena.

TAJ posao je prebačen na zavode za zaštitu spomenika, koji za to nisu osposobljeni.

- Debrc je nadomak Beograda, ali ga Beogradski zavod za zaštitu spomenika nije istraživao, jer je ostavljen van granica njegove nadležnosti - otkriva arheolog Zoran Simić, dugogodišnji arheolog Beogradskog zavoda, sad u penziji. - Administrativna međa je kod Ušća, na nekoliko kilometara od Debrca, koji je pripao zavodu u Valjevu, udaljenom od lokaliteta koliko i Beograd, koji nema ni novac ni stručnjake. Pokušavali smo da pokrenemo zajednička istraživanja, ali Ministarstvo kulture nas je ignorisalo.

S
amo je dr Marija Bajalović Hadži Pešić, stručnjak Beogradskog zavoda uspela 1966. da iskopa jednu sondu na Gradužini, ali kao spoljni saradnik šabačkog muzeja. Već sledeće godine, više nije moglo da se iskopava.

- Na Gradužini je narod odvajkada kopao, vadio i nosio kamen i druge stvari sve do 1967. kad je Oskar Davičo tu dobio plac za vikendicu - svedoči Dušan Vasić iz Prova, očevidac ovih događaja. - Davičo je bio veliki komunistički funkcioner i više niko nije mogao da kopa, osim njega. Zidajući vikendicu doveo je do velikog obrušavanja brega prema Savi, pa je tako nestao i stari put s te strane.

DAVIČO, rođen i odrastao u dvadesetak kilometara udaljenom Šapcu, pričao je meštanima da je odabrao Gradužinu kao mesto za vikendicu "da bi upijao energiju kralja Dragutina".

- Posle Daviča, u vikendicu je osamdesetih došla televizijska novinarka koja je bila u vezi sa Stanetom Dolancom, šefom jugoslovenske Udbe. Njegovi ljudi su podigli šatore i kopali okolo. Šta su otkrili - niko ne zna. Ja sam video četiri otkopana groba.

KNEZ ČASLAV

PODACI iz srednjovekovnih hronika navode da se u blizini Debrca nalazio grad Belin srpskog kneza Časlava koji je kod njega pobedio Ugare u početku njihovog pohoda na Srbiju. Neki istoričari smatraju da se nalazio u sadašnjem selu Beljin kraj Debrca, gde su takođe postojale srednjovekovne zidine. 

Prostor gde su nađeni grobovi meštani zovu Zavetnjača, gde je po predanju, bio manastir u kome se kralj Dragutin zamonašio.

Divlja iskopavanja su strahovito ubrzala eroziju Gradužine, koju je još krajem 19. veka Sava ozbiljno potkopala rušeći zidine i otkrivajući srednjovekovne nadgrobne ploče i kosti.

- Uoči raspada Jugoslavije, ljudi u uniformama JNA su blokirali Gradužinu, isekli vegetaciju koja je držala padinu prema Savi i počeli da kopaju - svedoči Petar Živković iz Debrca. - Počeli su da se odvaljuju ogromni komadi zemlje. Iz čamca sa Save sam gledao dvogledom kako ljudske kosti, lobanje i veliko kamenje ispadaju iz klizišta.

D
anas je Gradužina prepolovljena uzdužno, a njena obrušena litica izgleda kao parče torte sa svetlim slojevima tla koje razdvajaju debele crne pruge. Fotografije reportera "Novosti" analizirao je dr Dejan Bulić, arheolog Istorijskog instituta koji pokušava da pokrene istraživanje Debrca.

- NA bregu smo pronašli ostatke velikih odbrambenih rovova, zemljanih bedema palisadnog utvrđenja i tragove velikog ratnog požara u kome je stradalo - kaže dr Bulić.

- Međutim, paralelni crni slojevi tla na snimcima su vrlo neobični, tako bi izgledali tragovi požara iz različitih perioda. Da bi utvrdili o čemu je reč i šta se sve nalazilo na Gradužini morali bismo da istražimo teren georadarom i što pre počnemo iskopavanja.

O
statke Dragutinovog Debrca koga danas opkoljava divlja deponija je tužna slika odnosa prema srpskoj prošlosti, ističu dr Bulić i njegov kolega arheolog Radivoje Arsić iz Zavoda za zaštitu spomenika u Valjevu. Oni skromnim sredstvima dobijenim od Ministarstva kulture rade na kapitalnom poduhvatu otkrivanja i mapiranja zaboravljenih gradova severozapadne Srbije.

- Prioritet nam je da napravimo geodetski snimak Gradužine, jer je to uslov da ovaj lokalitet uđe u proceduru zaštite - kaže dr Bulić. - To je samo početak. Naša javnost i ne zna da Dragutinova prestonica nije jedini veliki srpski grad severozapadne Srbije. Srednjovekovni dokumenti navode na prostoru Posavotamnave, Mačve i Valjeva niz značajnih srpskih gradova još od kneza Časlava: Beljin, Mačvu, Belu Stenu, Nepričavu, Dobračin. Već smo utvrdili smo neke značajne lokacije i bilo bi dobro da istraživanja počnu što pre, da nam se ne desi da ih neko drugi prisvoji, s čim imamo gorka iskustva.

 

POSLE ABDIKACIJE

D
RAGUTIN Nemanjić je i posle abdikacije u Deževi 1282. u korist brata Milutina zadržao kraljevsko zvanje. Iz "slavnog Debrca" je vladao oblašću koja se prostirala od Sjenice do Braničeva i od Rudnika do Usore i Soli. Zapadni izvori nazivaju Dragutinovu državu "Rex Servii", Kraljevstvo Srbije ili "Zemlja kralja Stefana".

Arhiepiskop Danilo drugi, biograf Nemanjića, naziva je Sremsko kraljevstvo, jer se tad pod Sremom podrazumevala i današnja Mačva, a cela jugoistočna Ugarska još uvek bila naseljena većinskim srpskim starosedelačkim stanovništvom. Dragutin, koji je imao respektabilnu vojsku, dobio je Mačvu kao miraz od supruge, ugarske princeze Kataline, jer je u srednjem veku to bio elegantan način da se preda teritorija koja ne može da se brani oružjem.


Boris SUBAŠIĆ

Izvor: Večernje novosti

 

 

 




 

Prevedi

Opstanak


Subota, 25 april 2009 14:04
U organizaciji Generalnog konzulata Srbije u Dizeldorfu, 24.04.09 održano je Humanitarno-književno veče, na kome su učestvovali Udruženje Srba Nemanja iz Bilefelda, KUD
Sreda, 08 jul 2009 21:21
U prvoj fazi realizacije projekta OPSTANAK, koji su u decembru prošle godine pokrenule u Nemačkoj članice Srpske mreže (Majka devet Jugovića, Svetosavska škola Minhen i Udruženje Srba
Nedelja, 27 septembar 2009 19:20
Pomoć za samostalnost i ekonomsku nezavisnostProjekt za Kosovo i Metohiju, za Srbiju Dragi zemljaci,Realizacija projekta OPSTANAK, koga su u decembru 2008. godine pokrenuli Udruženje Srba

Vesti iz „Nemanje“

Episkop Konstantin pokrenuo dobrotvornu akciju za ugrožene u Eparhiji žičkoj
INFORMATIVNA SLUŽBASRPSKE PRAVOSLAVNE EPARHIJE SREDNJOEVROPSKE 13. oktobar 2010...
SRBI I NOVI HLADNI RAT – Izazov naciji bez nacionalne strategije
Udruženje Srba „Nemanja“ organizuje u sredu, 3. septembra, sa početkom u 19 časo...
Svečano obeležena slava bilefeldske parohije
  Ovogodišnju parohijsku slavu, Svetog Vasilija Ostroškog Ču...

Izdanja Dveri srpskih

dveri-radnja
JoomlaWatch Stats 1.2.9 by Matej Koval
Copyright © 2009 - 2018. Nemanja.de. Sva prava zadržana.
Development and Customisation © 2009 by AM & Sorabia Team