Kulturno blago Srbije kao hrvatski ratni plen PDF Štampa El. adresa
Napisao Jovan D. Mitrović / RTS   
Četvrtak, 04 maj 2017 21:19

Uništavanje Beograda u Prvom svetskom ratu Foto: Vikipedija / RTS

Prema mnogim zvaničnim zapisnicima koji se nalaze u arhivskoj građi beogradskog Narodnog muzeja i Hrvatskog državnog arhiva, najodgovornijim za rasturanje imovine i kolekcija ne samo Narodnog muzeja već i svih ostalih spomenutih ustanova smatraju se kapetan Kosta Herman i direktno njemu potčinjeni major Ivan Kovačić, tadašnji upravitelj svih beogradskih institucija nauke i kulture.

 

Sanduci u kućnoj radinosti

 

O
sumnjičeni su nakon rata saslušavani, ali je za svoja dela krivično odgovarao samo Kovačić. Poslednjih dana rata Kovačić je pobegao iz Beograda u Zagreb, gde je i uhapšen sredinom decembra 1918. godine.

Prema poverljivom dopisu koji je upravnik Narodnog muzeja Miloje M. Vasić uputio državnim organima odmah po oslobođenju, vojne vlasti Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba prilikom pretresa Kovačićevog stana u Zagrebu pronalaze više od 140 drvenih sanduka ispunjenih predmetima iz državnog inventara Kraljevine Srbije. Kovačić se tokom suđenja branio da su mu spomenuti sanduci podmetnuti. Prebacivao je Kovačić, između ostalog, krivicu na Hermana da je zajedno sa majorom Slavkom Kvaternikom, početkom 1916, poslao u bečki Vojni muzej austrijske barjake i oružje (iz 1848/49), koji su kao eksponati pripadali Narodnom muzeju.

 

Eksponati kao ratni plen

 

D
a stvar bude tragikomičnija, Ivan Kovačić je u svojoj odbrani tvrdio da je za vreme okupacije u Beogradu o svom trošku restaurisao nekoliko desetina muzejskih slika, i da je sredinom 1916. godine boravio čak u Beču tragajući za sedamnaest sanduka iz beogradske Narodne biblioteke, koji su navodno tamo završili. Čak je pokušavao da izdejstvuje i povraćaj državne arhive koju su Bugari zaplenili u Nišu, decembra 1915. godine. Sa druge strane, Kovačić je izjavio da mu nije bilo poznato čime se sve bavila Bergungs-Kommission ‒ komisija osnovana za potrebe prikupljanja arhiva, knjiga, muzejskih predmeta i biblioteka u Srbiji. Sastajala se više puta u Beogradu i donosila odluke šta će sa izabranim predmetima da se uradi. Shodno tim odlukama, vršen je i raspored predmeta koji su kao ratni plen upućivani u centre svih austrougarskih pokrajinskih vlada. Nažalost, uloga komisije i rad njenih članova nakon rata nikada nisu sudski ispitani.

Pola godine je trajalo suđenje Kovačiću, na kom je on u svim svojim iskazima negirao krivicu i optuživao Kostu Hermana kao svog direktnog nadređenog. Vojni sud Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba, u Zagrebu, osudio je Ivana Kovačića zbog zločina pronevere na šest meseci (!?) strogog zatvora i gubitak časti. Oduzeti su mu čin i odlikovanja. Nakon robije gubi mu se trag.

 

Sve su radili po zakonu

 

V
ratimo se na Hermana i odbranu koju je dao vojnim islednicima Kraljevstva SHS, u Beču, marta 1919. godine. Odmah na početku izlaganja, Herman je izjavio da je vrlo dobro poznavao majora Kovačića pošto ga je Guvernman njemu dodelio početkom aprila 1916. kako bi sredili i doveli u red sav materijal raznih beogradskih muzeja i mnogih naučnih zavoda. Ipak, Kosta napominje da se najneugodnije iznenadio kada je pročitao, sredinom novembra ʼ18, u zagrebačkim listovima „Obzorˮ i „Agramer Tagblattˮ da je Kovačić uhapšen zbog krađe raznih stvari iz Narodnog muzeja, Narodne biblioteke i Univerziteta pošto je, po naredbi Guvernmana, sve zbirke i fondove srpskih institucija Kovačić morao formalno predati Narodnoj komisiji opštinske uprave beogradske, 21. oktobra iste godine. Ovakva vrsta opravdanja sigurno je i islednicima zvučala krajnje naivno. S jedne strane, Kovačić se branio principom skretanja krivice, optužujući Hermana da je kao pretpostavljeni bio upoznat sa svim što se radilo po Beogradu. S druge strane, Herman se diplomatski brani da su njegovi podređeni i on radili po zakonu, da se trudio na sve dozvoljene načine da sačuva srpsku kulturnu baštinu! Na kraju svog iskaza Herman je izrazio veliko žaljenje zbog odluke novih vlasti da zabrane njegov povratak u zemlju, odnosno u Sarajevo. Napominje da se stavlja u pripravnost radi odazivanja na pojašnjenje datog iskaza ukoliko zvanični Beograd to zatraži od njega, ali naglašava da je lošeg zdravlja i da mu je trenutno nemoguće višednevno putovanje do Beograda. Kosta Herman nije se vratio u Kraljevstvo SHS, umro je u Beču 1921. godine.

 

Okupacina kulturna politika

 

H
erman je obavljajući zadatke u svojstvu: pomoćnika guvernera Vojnog generalnog guvernmana u Beogradu, upravnika bosanskog Zemaljskog muzeja, urednika muzejskog „Glasnikaˮ i književnog lista „Nadaˮ, organizatora naučnih kongresa i izložbi propagandnog karaktera (pa čak i kao krajnje fiktivan lik u Andrićevoj pripoveci o kmetu Simanu), isključivo zastupao kulturno-političke interese Austrougarske monarhije u okupiranim balkanskim zemljama. Formalno i pomalo licemerno zalagao se za zaštitu i nerasparčavanje srpskog kulturnog dobra koje je ipak bilo devastirano zaslugom Bergungs-Kommission-a. S druge strane, Ivan Kovačić je postavljenjem na mesto upravitelja svih institucija nauke i kulture u Srbiji, odgovorno pričinio veliku štetu kulturnoj baštini Kraljevine Srbije. Mnogo vremena je bilo potrebno, nakon Prvog svetskog rata, da se srpske kulturne i naučne ustanove oporave od Kovačićevog prilježnog i brižljivog vršenja dužnosti.

 

Izvor: RTS

 

 

 

 




 

Prevedi

Veliki rat (1914-1918)

Propast lađe „Deligrad”
Tokom rata na bojištima ne propada samo živa ...
Igor Vojinović: Stogodišnjica od junačke smrti vojvode Koste Vojinovića
Prošlo je stotinu godina, proći će i mnogi vi...
Kulturno blago Srbije kao hrvatski ratni plen
Prema mnogim zvaničnim zapisnicima koji se na...
Bataljon smrti
Hiljadu trista kaplara, đački bataljon na mar...

100. god. Balkanskih ratova

Naredba kralja Petra [3]
 Na kraljev poziv oglasila se zvona, prang...
Čuvajte obraz pobeđenih [4]
Aleksandar poziva da se dovrši veliko i sveto d...
Preki vojvoda Tankosić [10]
Kapetan Tankosić izazvao sukob na granici u str...
Zamke vojvode Putnika [5]
Putnik od seljačke vojske stvorio modernu armij...

Opstanak


Ponedeljak, 27 april 2009 22:53
Članovi Udruženja Srba "Nemanja" bili su na Cveti, 12.04.09. godine, gosti u crkvenoj opštini Osnabrik gde su nakon blagoslova sveštenika Siniše Vujasinovića u punom parohijskom domu
Utorak, 14 april 2015 16:24
Krajem marta 2015. god, na Kosovu i Metohiji su kao gosti humanitarne organizacije „Majka devet Jugovića“ boravili dr Zorica Kojić-Beker, Mira Jovanović, Mirko Slavnić i
Subota, 23 januar 2016 08:38
Dobrotvorna organizacija EUO Eparhije raško-prizrenske"MAJKA DEVET JUGOVIĆA"E. Br. 318.Januar 2016. godine Gračanica Udruženje Srba " Nemanja"Bilefeld -

Vesti iz „Nemanje“

Realizovana prva faza projekta OPSTANAK
U Kraljevu su predstavnici Udruženja Srba „Nemanja" iz Bilef...
20 godina od osnivanja Udruženja
Udruženje Srba „Nemanja“ obeležilo je tradicionalno po 20...
Program za povratak mladih stručnjaka u Srbiju
Ako spadate u grupu mladih stručnjaka sa znanjem oba jezika, u Nemačkoj ne možet...

Izdanja Dveri srpskih

dveri-radnja
JoomlaWatch Stats 1.2.9 by Matej Koval
Copyright © 2009 - 2018. Nemanja.de. Sva prava zadržana.
Development and Customisation © 2009 by AM & Sorabia Team